Pardus’ta sistemin güncel oluşu neden önemlidir? Öncelikle bundan kısaca bahsedelim:

Yazılımların yeni sürümleri çıktıkça , yeni sürümler paketlenir ve depoya eklenir. Yeni sürümlerle keşfedilen açıklar ve eksiklikler giderilirken, yeni özellikler eklenir. Bir de Pardus bütünüyle Türkçe olmak konusunda gayet iyi ve günden güne daha da iyileşiyor. Sistemde görülen İngilizce metinler geliştiricilere raporlanıyor ve sonraki ilk güncellemede İngilizce metinlerin köküne kibrit suyu … Bunun gibi birçok sebep, deponuzda onlarca güncelleme görmenize neden olur. Bazen can sıkıcı olabilir sistem güncellemek. Ama sistem güncellemesi kesinlikle yapılmalı, atlanmamalıdır.

Sistemin güncellenmesi (update) için iki yöntem kullanılabilir. Bunlardan birisi deneyimli kullanıcılara hitap eder ve konsol üzerinden gerçekleştirilir. Bu yazı bir ‘ilk adım’ yazısı olduğundan [Eğer konsol üzerinden sistem güncelleme konusunda gidermek istediğiniz meraklarınız varsa da bu yazı işinizi görmeyecek, peşinen söyleyeyim] grafik ara birimini kullanacağız biz. Buyrun başlayalım:

Öncelikle paket yöneticisi (package-manager)’ni çalıştırmalıyız. KDE Menüsü üzerinden Tasma’yı çalıştırın.

Tasma açıldığında soldaki menüden ‘Sistem Seçenekleri’ne gelin, sağdan ‘Program Ekle, Güncelle veya Kaldır’ ı seçin.

Biraz beklerseniz paket yöneticisi’nin açıldığını göreceksiniz. Paket yöneticisinin tanıtımını yapmayacağım size. Ama kısaca özetlemek gerekirse paket yöneticisi, sisteminizde kurulu olan paketleri; depoda bulunan, ancak sisteminizde kurulu olmayan paketleri ve sisteminizde kurulu olan ancak depoda güncellemesi olan paketleri gösterir.

Biz güncellemelerle ilgilendiğimiz için üstteki üç öğelik menüden ‘Güncellemeleri Göster’i seçiyoruz.

“Güncellemeleri Göster” dediğimizde paket yöneticisi depodan güncellemeleri alırken bizi biraz bekletiyor. Ve sonunda depodaki güncellemeler karşımızda!

Güncellemeleri alırken dikkat edilmesi gereken bir husus var. Onu söylemeliyim unutmadan. Güncellemeleri seçimli olarak almayın. Yani depoda ne kadar güncelleme varsa bir seferde alın ve kurun. Seçimli güncelleme bazı durumlarda sistemin kararsızlaşmasına sebep olabiliyor. Ve böyle bir durumda grafik arayüzüne gelmeyi beklerken, siyah bir ekranda kalıp sorun yaşayabilirsiniz. Bunun çözümü elbette mevcut. Ancak ne gerek var uğraşmaya? Bu yüzden siz iyisi mi güncellemeleri seçerek almak yerine, uygun ve geniş bir zamanınızda bütünüyle alın.

Bunu da söyledikten sonra devam edelim. Son olarak, güncellemesi olan paketleri listelemiştik paket yöneticisiyle değil mi? Güncellenecek paketlerin listelendiği kısmın üstünde “Bu kategorideki paketlerin tümünü seç” şeklinde bir seçenek bulunmakta. Bunu seçerseniz güncellemelerin hepsini “işaretlemiş” olacaksınız.

Tüm paketlerin seçildiğinden emin olduktan sonra sağ üstte göreceğiniz “Paket(ler)i Güncelle” butonuna basın ve arkanıza yaslanıp sisteminizin güncellenişini izleyin

Yazıyı tamamlamadan önce, bir de depoya güncelleme eklendiğinde bundan nasıl haberdar olabileceğinizden bahsetmek istiyorum. Eğer isterseniz, paket yöneticisi sistem çekmecesine yerleşerek depoya güncelleme eklendiğinde sizi uyarabiliyor. Bunun için küçük bir ayarlama yapmanız gerekiyor. Şu şekilde: Paket yöneticisini kapatmadınız umarım? Kapattıysanız da tekrar açmanız gerecek: Ayarlar -> Paket Yöneticisi Programını Yapılandır’ ı seçin.

‘Paket Yöneticisi Ayarları’ penceresi açıldığında ‘Genel Ayarlar’ sekmesine geçin. Ve ‘Aralıklı güncel paket kontrolünü etkinleştir’ i işaretleyin. ‘Kontrol aralığı’nı da seçiminize göre ayarlayın. ‘Tamam’layarak ayarlamaları kaydedin. İşte bu kadar… Artık paket yöneticisi sizin için istediğiniz sıklıkta güncellemeleri kontrol edecek.

Pardus 2007′yi kullanmadan önce kendinize yöneltmeniz gereken en önemli soru bu… Linux sadece birtakım 0 ve 1′lerin paylaşımına değil, bazı felsefi gerekçelere ve bir ahlaki duruşa dayanır. Nasıl mı?

Linux’un ne olduğunu anlatmak için başta bir düz yazı yazmayı düşünüyordum. Fakat daha sonra Linux’un ne olduğunu bilen ve Linux’un ne olduğunu merak eden iki kişi arasında yaşanması muhtemel diyaloglar uzayından rastgele bir tanesini seçmeye ve Linux’un ne olduğunu anlatmaktan vazgeçmeye karar verdim.

• Peki Linux nedir?
• Hemen efendim: Linux 1991 yılında Finlandiyalı bir bilgisayar mühendisliği öğrencisi olan Linus Torvalds tarafından geliştirilmeye başlanmış olan bir işletim sistemi çekirdeği projesidir.
• İstirham ediyorum. “Linux nedir” derken ne kast ettiğim gerçekten ortada değil mi?
• Hmm. Linux gerçekten bir işletim sistemi çekirdeği projesi ama. Fakat ben senin asıl duymak istediğin yanıtı anladım. Senin aradığın yanıta giden yolda ihtiyacımız olabilecek bir iki ufak kavramdan bahsedeyim önce, nasılsa sonrası gelir: ‘İşletim sistemi’, muhtemelen bildiğin gibi bilgisayarımızda istediğimiz uygulamaları çalıştırmamıza ve donanımlarımızı kullanmamıza olanak sağlayan en temel, olmazsa olmaz yazılımlar topluluğudur. ‘Çekirdek’ ise işte bu yazılımlar topluluğunun en temel bileşenidir. Linux da aslında bir çok açık kaynak kodlu işletim sisteminin çekirdeğini oluşturan bir yazılımdır, fakat yıllar içerisinde Linux adı açık kaynak kodlu işletim sistemlerinin bütününü tanımlar bir hâl almıştır.

• Hah. Şu meşhur “açık kaynak kodlu yazılım” hadisesi. Eğer şu kaynak kod denen şeyin ne olduğunu bir anlarsam çok bomba bir soru soracağım sana.
• Çok ayrıntılı bir açıklamayı hak etmesine rağmen basitçe özetlemeye çalışayım. Yazılımlar ile onların kaynak kodları arasındaki ilişki, yemekler ile o yemeklerin tarifleri arasındaki ilişkiye benzetilebiliriz. Kaynak kod bir yazılımın belirli, formal bir yapı içerisinde, insan tarafından anlaşılabilecek bir notasyonudur. Bir yazılımın kaynak kodu, o yazılımın neyi tam olarak nasıl yaptığını anlatır. Kaynak kodlar belirli işlemlere tabi tutulur ve ortaya meşhur 1 ve 0′lardan ibaret, bilgisayar tarafından anlaşılıp işletilebilecek ikili yazılımlar çıkar. Bu arada bu dönüşüm tek yönlüdür, yani bir yazılım kaynak koduna dönüştürülemezken kaynak kod, yazılıma dönüştürülebilir.

• Bomba sorudan vazgeçtim. Sonra soracağım onu. Başka bir soru: Linux’u bir sürü insan geliştiriyor. Doğru mu?
• Doğru.

• Ama bu projeyi Linus Torvalds başlattı… Peki günün birinde Linus denen beyefendi Linux’un kaynak kodunu kapatırsa ne olacak? Bunca insan yardım ediyorsa bir bildikleri vardır herhalde değil mi?
• Bir şeyleri anlama arefesinde olan kişilerin klişe sorusunu sordun fakat bana güzel bir başlangıç noktası sağladın. Evet, Linus Torvalds böyle bir şey yapabilir. Bu güne kadar Linux’un kaynak koduna katkıda bulunmuş herkese yazdıkları kod karşılığında para verip telif haklarından feragat etmeleri konusunda anlaşıp Linux’un kaynak kodunu kapatabilir. Fakat bir önceki çekirdek sürümünün kaynak kodu üzerinden çekirdeğin farklı bir isimle geliştirilmesine engel olamaz. Bunu sağlayan ve katkıda bulunanların güvende hissetmesini sağlayan şey ise GPL, yani Genel Kamu Lisansı’dır.

• Konu benim ilk sorduğum sorunun asıl cevabına doğru gidiyormuş gibi bir his var içimde. Senin başta bana göstermediğin nezaketi gösterip seni utandırayım ve mevzunun gidişatını bozmamak için “nedir bu GPL lisansı” diye sorayım.
• Çok naziksiniz, teşekkür ederim. GPL bir özgür yazılım lisansıdır. Bir yazılım bu lisans ile lisanslandığında kaynak kodu topluma armağan edilmiş olur ve dünyadaki herkese ayrım gözetmeksizin şu hakları verir: “Bu yazılımı istediğin amaçla çalıştırabilirsin”, “Bu yazılımın kaynak kodunu istediğin gibi değiştirebilirsin”, “Bu yazılımın orijinalini ya da değiştirdiğin halini toplumla paylaşabilir, istediğin kadar kopyalayabilirsin”. Bu kurallarına alışık olduğumuz bilişim dünyasının anlayışından öte, insana yakın bir yaklaşım.

• Faideli duyuluyor da bunun pratik bir faydası kafamda canlanmadı aslında.
• Aslında hem pratik hem de dolaylı bir takım faydaları var. Bir kere GPL şemsiyesi altında geliştirilen bir yazılım özel bir çaba sarf etmeye gerek bırakmadan, başlangıcından sonuna değin, ayrım gözetmeksizin “toplumun” ve “insanlığın” yararına geliştirilmiş olur. Neden? Çünkü, yazılım geliştiricileri tekerleği yeniden keşfetmekle vakit harcamaz, daha önceden çözülmüş problemleri yeniden çözmeden, o çözümleri doğrudan kullanarak yeni yazılımlar üretebilirler. Böylece ayrıntılarla vakit kaybetmek yerine yeni fikirleri hayata geçirmelerine zaman kalır (örneğin Firefox buna bilinen bir örnek). Yeni fikirler sayesinde bilgisayar kullanıcılarının önünde daha çeşitli ve iyi alternatifler olur. Öte yandan kullanıcılar özgür yazılımlara çoğunlukla 0 maliyet ile “sahip” olabildikleri için yazılım ücretlerine ayırdıkları kaynakları donanıma ya da diğer ihtiyaçlarına ayırabilir, yaşam ve çalışma standartlarını yükseltebilirler. Yüksek çalışma standardı verimi artırır vesaire.

• Güzel açıkladın. Fakat sen yabancı değilsin, açık konuşayım. Maliyet olayı bence pek de geçerli bir argüman değil, “DVD dolusu program 3 YTL, ne maliyetinden bahsediyorsun?” derler adama.
• Eh teşekkür ederim. Madem yabancı değiliz ben de açık konuşayım. Bir çok kişi senin söylediğin şekilde düşünüyor ve bilgisayarlarını lisans bedelleri ödenmemiş, kopya yazılımlar ile kullanıyorlar. Bunu yapanlar hem vicdanen hem de yasal olarak suçlular ne yazık ki. Eğer bir üretici bir yazılımı için bir bedel istiyorsa, ona emeğinin karşılığını vermemek ve yazılımı kaçak kullanmak üreticiye yapılmış büyük bir haksızlık bence. Bunu yapan insanlar vicdanlarına nasıl hesap veriyorlar bilmiyorum, fakat bunun çok hızlı gelişen bilişim sanayisi yüzünden bilişim ahlakının oturmasına vakit kalmamış olmasına bağlıyorum. Vicdan konusu bir kenara, bu insanları yasalar karşısında hırsız durumuna düşüren bir eylem. İnsanların sırf ihtiyaçlarını karşılamak istedikleri için hayatları boyunca yapmayı akıllarından bile geçirmeyecekleri suçları yasalar önünde işlemiş sayılmaları üzücü. Fakat daha üzücü olan ise buna alışmış olmaları ve alternatifleri görmezden gelmeleri. Öte yandan birey olarak bir DVD dolusu program ile hayatını sürdürebilir birisi, peki ya devlet kurumları? Tamamen duygusal bir şekilde bizim ülkemiz özelinde düşünürsek, devlet her yıl milyonlarca dolarlık yazılım satın alıyor, açık kaynak kodlu alternatifleri olduğu halde. Kesinlikle bu para ile çözülecek pratik sorunları vardır ülkenin değil mi?

• Vicdan filan diyerek beni utandırdığın için bu sohbetimizde ikinci kez istirham ediyorum.
• Hem bir de şöyle bir şey var, örneğin kapalı kaynak kodlu bir yazılımın lisans bedelini ödedin ve kullanıyorsun. Böylece hem yasalar hem de vicdanın mutlu. Diyelim bir arkadaşın bu yazılımın bir kopyasını istedi senden, fakat yazılımın lisansı buna müsaade etmiyor. Ne yaparsın?

• Tuzak soru. Ne söylesem kurtaramayacağım. Sen nasıl istersen öyle devam et madem.
• Lütfen sorulara cevap verelim. Ben size böyle mi yapıyorum?

• İyi. Veririm.
• Verirsin. Peki bunu yaptığın zaman lisans sözleşmesine aykırı davrandığın için baştaki duruma geri dönmüyor muyuz? Hem vicdanen hem de yasal olarak yanlış bir şey yapıyor hem de arkadaşının da aynı yanlışı yapmasına ön ayak olmuyor musun?

• İyi. Vermem.
• Kızdı. Neyse. Bir yerde doğrusu bu, vermemek: değneğin diğer ucuna seyahat. Bence böyle bir ikilemin yaratılmış olması insanlığa atılmış en büyük kazıklardan birisidir. Ayrıca bence bu durum açık kaynak kodlu yazılımların temelinde yatan ve insanlara sağladığı kavramlardan birisini ortaya çıkartıyor: paylaşım.

• Özgürlük diyeceksin sanmıştım.
• Ben de öyle derim diye hesaplamıştım ama orada pat diye “özgürlük” demek olmayacaktı. Fakat GPL hükümlerini şöyle bir düşündüğünde genel bir özgürlük anlayışının varlığını hissedebilirsin sanırım.

• Tamam anladım. Yani kafamda bir şeyler canlandı diyelim. Güzel bir olay, birileri var, kod yazıyorlar ve açıyorlar, diğerleri onların yazdıklarını kullanabiliyor, onlar diğerlerinin yazdıklarını kullanabiliyor, bir lisans var, bu kodları kamunun malı yapıyor filan. Ayrıca özgür yazılımları kullanmak güzel bir şey.
• Ve özgür yazılımları kullanmanın en etkin yolu bir Linux dağıtımı kullanmak.

• Hah, Linux dağıtımı, bu ne oluyor?
• Linux dağıtımı dendiğinde, Linux çekirdeği ve onun çevresindeki özgür yazılımları uyum içerisinde çalıştıran, yeni uygulamaların kurulması ve kaldırılması noktasında kolaylıklar sağlayan bir işletim sisteminden bahsediliyor.

• Açık kaynak kodları oradan buradan toplayıp uyumlu halde çalışacakları sistemler haline getiriyor insanlar ve bu Linux dağıtımı oluyor öyle mi?
• Evet, kimileri kendi araçlarını yazıyor, kimileri diğerlerine nazaran daha kolay oluyor. Fakat her biri kullanıcılara özgür bir şekilde bilgisayar kullanmanın tadını ve huzurunu vaat ediyorlar.

• Tabi sana huzur vaat ediyordur, fakat insanların Linux’un zorluğundan bahsettiklerine şahit oluyorum. Ben deneyeyim diye başına otursam kim bilir neler gelecek başıma. Bu konuda bir cesaretsizliğim var.
• Artık dağıtımlar çok gelişti. Kabul ediyorum, eskiden bu kadar kolay değildi. Fakat Pardus yedi tıklama ile kuruluyor örneğin, diğer Linux dağıtımlarının da ondan aşağı kalır yanı yok. Bir sürü insan kısa bir alışma sürecinin ardından rahatlıkla Pardus ya da diğer dağıtımları kullanabiliyor. Bir yerde buna cesaret etmek ve Linux’a bir şans vermek gerekiyor. En nihayetinde bu akıma güç veren şey kullanıcılar. Sadece kullanmakla dahi ciddi bir katkı sağlamış olacaksın.

• Eh. Bu kadar laftan sonra denerim artık. Sonuçta Linux’un anlamı biraz genişlemiş durumda anladığım kadarı ile. Linux deyince insanlar artık özgür yazılımlar ile çevrelenmiş bir işletim sistemi ve bir anlayıştan bahsediyorlar sanki.
• Evet, aynen öyle. Ben kısaca özgürlüğün anahtarı diyorum.

• İyi gidiyordun aslında. Son söylediğin hem çok reklam kokuyor, hem de hiç özgün değil. Hadi ben yabancı değilim, fakat başkasına söyleme.

Pardus Proje Yöneticisi Erkan TEKMAN, NTVMSNBC ile yaptığı röportajda Milli Savunma Bakanlığı’nın Pardus’un mevcut en büyük kurumsal kullanıcısı olduğunu belirterek, “Milli Savunma Bakanlığı’nda sahipli yazılım kullanılmaması sonucu sağlanan tasarruf 2 milyon ABD Doları civarındadır.” dedi.

TEKMAN, 2009 yılı itibarı ile Pardus Projesi’nin iç destekli bir UEKAE projesi olmaktan çıkıp bir milli yatırım projesi haline geldiğini açıkladı. Resmi Gazete’nin 15 Ocak 2009 tarihli mükerrer sayısında yayımlanan 2009 yılı Yatırım Programı’nda yer alan Pardus Projesi’ne milli bütçeden üç yıllık dönem için 14 milyon 310 bin TL kaynak ayrılmasına karar verildiğini belirten TEKMAN, “Söz konusu kaynak, Pardus projesinin başından bu yana UEKAE tarafından yapılan tüm harcamalardan ve büyük olasılıkla Türkiye’de özgür yazılım üretimi için şimdiye kadar yapılan yatırımdan daha çoğunun her yıl Pardus Projesi’ne aktarılması anlamına geliyor.” dedi.

TEKMAN, Pardus Projesi’nin, 2003 yılı başlarında Başbakanlık tarafından bir “ulusal işletim sistemi”nin olurluğunu araştırmak ve projelendirmek ile ilgili görevlendirmesi ardından, 2003 yılı sonbaharında TÜBİTAK UEKAE tarafından başlatıldığını hatırlattı.

Bu konu ile ilgili ayrıntılı bilgilere NTVMSNBC sitesinde yayınlanan bu haberden ulaşabilirsiniz. Erkan TEKMAN bu konu ile ilgili müjdeli haberi, ilk olarak, Özgürlükİçin e-dergisinin 12. sayısında kaleme aldığı “Pardus’un ‘İkinci Üç Yılı‘” başlıklı dosyada vermişti.

 

Kaynak: NTVMSNBC

Geniş bant İnternet ülkemizde yaygınlaştığından beri İnternet’ten sinemada izleyip beğendiğimiz ya da kaçırdığımız yerli yabancı dizileri bilgisayarımıza indirip seyretmek, onları arşivlemek gibi bir hobi oluştu bilgisayar kullanıcılarında. Özellikle de yabancı dizilerin bağımlılığı sayesinde hızlanan bu yöntem, sıkı takip sağladığı için kullanıcılar tarafından çok beğeniliyor. Bütün bunların yanında geriye tek bir sorun kalıyor: “Altyazı”.

Pardus, film ve dizi tutkunlarını da yalnız bırakmıyor ve bize altyazı ile ilgili aklınıza gelebilecek her türlü işlemi gerçekleştiren ve bir de dâhili oynatıcı içeren Subtitle composer’ı sunuyor.

Eminim bütün okurlarımız kabul edecektir ki, aradığımız filme ya da diziye göre altyazı bulmak bazen kâbusa dönüşebiliyor. Elimizde tek CD’lik film olmasına rağmen 2 CD’lik altyazılar, eşleşme gibi pek çok problemlerle karşılaşabiliyoruz.

Subtitle composer, özgür yazılım dünyasında kendini gösterebilen bir altyazı düzenleme programı. Altyazılarla ilgili her türlü soruna çare olurken, eğer dilinize güveniyorsanız her türlü videoya alt yazı yazmanıza olanak sağlıyor.

“Programı nasıl kullanacağım ben? Daha önce hiç alt yazı düzeltmedim!” diyen arkadaşları duyar gibiyim. Böyle programlar her ne kadar basit bir arayüze sahip olsalar da birazcık aşinalık isteyebiliyorlar.

Subtitle composer ilk başlayanların bile çok rahat kullanabileceği bir arayüze sahip. Şimdiden uyarıyoruz: altyazı takip etmek, dilimize çevirmek, onarmak bir süre sonra Subtitle composer ile tutku haline gelebilir.

Altyazı nasıl eklenilir ve düzenlenir?

Altyazı eklemek için Dosya > Aç ya da üst menüden klasör simgesine tıklayarak altyazı dosyanızı yükleyebilirsiniz. Altyazınız ile video aynı isme sahipse, Subtitle composer otomatik olarak video dosyasını birlikte açacaktır. Eğer sahip değilse Video > Open Video yolunu izleyerek açabilirsiniz.

Eklediğiniz altyazı dosyasında fazla bir bölüm varsa ya da bir yazım hatası mevcutsa onları üstlerine tıklayarak düzeltmemiz mümkün.

Eşleşme sorunları nasıl çözülür?

Söz konusu olan aslında aşılması zor olmayan, ama çok fazla yaşanan bir sorundur. Filmler ve diziler belirli bir FPS (saniye başına resim) ayarlarıyla yüklenir. Bu FPS ayarları dosyanın oluşturuş biçimiyle ilgilidir. Elbette bir dosyayı birden fazla kişi kullandığından ve paylaştığından bir kullanıcının FPS ayarı diğerini tutmayabilir. Bu da yanında altyazı sorununu getirir. Bu sorunu düzeltmek için elimizde olan altyazının FPS değerini ve çevirmek istediğimiz dosyanın FPS değerini bilmemiz yeterli olacaktır.

Time > Change Frame Rate yolunu izleyerek alt yazıların FPS’sini ayarlayabilirsiniz.

Composer ile başka neler yapabilirim?

Programın üst kısımında bulunan sekmeden yazıların kalınlık, incelik ya da italik ayarlarını yapabilir, Türkçe dil bilgisi denetimi yapabilirsiniz. Ctrl tuşuna basılı tutma ile pek çok satırı seçip sağ tıkladığınızda açılan menüden “Join Lines”a tıklayarak seçtiğiniz bölümleri birleştirebilir; aynı yolla birbirinden ayırabilirsiniz. Bir altyazıda sadece bir kısım yazı kayma yapıyorsa bu sorunu sol alt köşedeki zamanlayıcıdan ayarlayabilirsiniz.

Düzen > Join Subtitle yolunu izleyerek 2 CD’lik alt yazıları tek CD’ye düşürebilirsiniz. Pardus paket yöneticisi ile kolayca kurulabilen Subtitle Composer Programlar > Çoklu Ortam > Altyazı Düzenleyici adı altında kolayca bulunabilir.

Programın özellikleri yukarıda saydıklarımızla sınırlı olmamakla beraber elbette hepsine burada yer veremiyoruz.

Desteklenen başlıca altyazı tipleri

• Adobe Encore DVD (*.txt)
• Substatıon alpha (*.sub)
• DVD Junior (*.txt)
• DVD Subtitle System (*.txt)
• DVDSubtitle (*.sub)
• MicroDVD (*.sub)
• MPlayer (*.mpl)
• MPlayer2 (*.mpl)
• SubRip (*.srt)
• SubSonic (*.sub)
• SubViewer 1.0 (*.sub)
• SubViewer 2.0 (*.sub)

Sizin çalışmalarınızla birlikte bu program bütün altyazı sorunlarınıza yardımcı olacak ve sinema, dizi zevkini Pardus ile sorunsuzca yaşayacaksınız. Subtitle Composer size altyazı dünyasının kapılarını açacak. İyi seyirler…

özgürlükiçin.com

Yediden yetmişe hepimiz bilgisayar kullanmayı biliyoruz. Ancak pek çoğumuzun bilgisi, internete girmek, müzik dinlemek ve MSN görüşmesi yapabilmekle sınırlı kalıyor. Bilgisayar okur yazarı olmak elbette ki bu gibi temel ihtiyaçlar karşılayabilmekten ibaret değildir. Karşılaşılabilecek çeşitli sorunların giderilmesi ve genel olarak sistemin yönetilmesi konusunda belli bir bilgi birikimine ulaşmadan kendi kendine yeten bir kullanıcı olabilmemiz mümkün değildir.

Bu yazıda, Pardus deneyimi eskilere dayanmayan kullanıcıların kısa sürede sisteme hakim birer kullanıcı olabilmelerini sağlayacak bazı noktalara, biraz da Windows’taki durumla kıyaslamalı olarak değineceğiz. Yazımızı okuduktan sonra Pardus’a biraz daha hakim olarak ve kendinize güvenerek kullanabileceğinizi umuyoruz.

Açılış Menüsü Temizliği

Bilgisayarı açtığınızda kaç tane Pardus seçeneği karşınıza geliyor? Yalnızca bir tane mi?

Bazı güncellemelerden sonra açılış ekranındaki Pardus seçeneğine ek olarak yeni Pardus seçeneklerinin eklendiğine şahit olmanız muhtemeldir. Açılış ekranına gelen (en üste eklenen) yeni Pardus seçeneği, kurduğunuz güncellemeler içinde Linux çekirdeğinin de (kernel) olduğunu göstermektedir. Eski Pardus seçenekleri önlem olarak açılış ekranında tutulmaktadırlar. Yani, yeni Pardus seçeneği ile siteminizi açtığınızda herhangi bir sorunla karşılaşırsanız eski seçenekler ile sitemi açabilirsiniz. Eğer yeni Pardus seçeneği (listede en üstteki seçenek) ile sisteminizi açtığınızda herhangi bir sorunla karşılaşmıyorsanız eskilerini açılış ekranından kaldırabilirsiniz.

Pardus geliştiricileri Açılış Yöneticisi uygulamasını yazana kadar, açılış ekranındaki seçenekleri silmek ya da düzenlemek için bin bir zahmete katlanmamız gerekirdi. Pardus CD’si ile birlikte kurulu gelen bu uygulamaya Tasma > Sistem Seçenekleri > Açılış Yöneticisi yolunu izleyerek ulaşabilirsiniz.

• Listedeki eski Pardus seçeneklerini açılış ekranından kaldırmak için, o seçeneklerin sağında bulunan çarpı (x) şeklindeki silme düğmesi kullanılır.
• Listedeki bir seçeneği öntanımlı açılış kaydı olarak atamak için, o seçeneğin sağında yer alan tornavida şeklindeki düğmeden faydalanılır.
• Açılıştaki bekleme süresini değiştirmek için ise resmin sağ alt köşesinde bulunan Bekleme Süresi bölümünden faydalanabilirsiniz.

Gizli Dosyaların Görüntülenmesi

Pardus’ta gizli dosyaları görünür hale getirmek içinKonqueror‘un Görünüm menüsünde yer alan Gizli Dosyaları Göster seçeneğini işaretlememiz yeterlidir. Gizli dosyalar görünür hale getirildiklerinde, Windows’ta olduğu gibi silik bir biçimde görüntülenirler.

Pardus’ta gizli dosyaların isimlerinin başında nokta (.) bulunmaktadır. Bu mantıkla, gizli olmayan bir dosyanın adının başına nokta koyarak gizli hale getirebilirsiniz.

Cevap Vermeyen Programı Sonlandırmak

Pardus’ta cevap vermeyen bir programı sonlandırmak için Ctrl+Esc tuşları yardımıyla açılan KDE Sistem İzleyiciprogramını kullanılabiliriz. Bununla birlikte Pardus’ta bir uygulamayı sonlandırmak için daha pratik bir yol vardır: Kuru kafa yöntemi! Adı biraz korkunç olmasına rağmen etkili bir yöntemdir. Ctrl+Alt+Esc tuşlarına bastığımızda fare imleci bir kuru kafa şekline dönüşür. Bir uygulamaya ya da pencereye kuru kafa ile tıkladığınızda o uygulama anında sonlandırılacaktır. (1)

Disk Birleştirme

Windows’ta dosya silme, kopyalayıp yapıştırma gibi işlemler zamanla dosyaların açılma hızlarını düşürüp sistemin hantallaşıp yavaşlamasına neden olur. Bu yüzden bazı Windows kullanıcıları, bilgisayarını eski hızına kavuşturabilmek ümidiyle disk birleştirme programlarından faydalanırlar. Buna karşın Pardus’un kullandığı dosya sistemi disk birleştirme işlemine ihtiyaç duymamaktadır. Konuyla ilgili olarak açıklamayı okumanızı tavsiye ederek devam edelim. (2)

Donanım Hakkında Bilgi Almak

Pardus’ta çeşitli donanımlarınızın marka-modelleri ve teknik özellikleri hakkında bilgiler almak için ek bir uygulama kurmanıza gerek yoktur. Pardus ile kurulu gelen KDE Bilgi Merkezi uygulaması aracılığıyla donanımlarınız hakkında detaylı bilgiler alabilirsiniz. Pardus > Programlar > Sistem > KDE Bilgi Merkezi yolunu izleyerek uygulamayı çalıştırabilirsiniz.

Bazı donanımlarınız Pardus tarafından otomatik olarak tanınmamış olsa da, KDE Bilgi Merkezi uygulaması aracılığıyla bu donanımların marka-modelini öğrenebilirsiniz. Bu sayede donanımların ihtiyaç duyabileceği sürücü paketlerini doğru tespit edebilirsiniz.

PCI satırına tıklayarak ekran kartı, tümleşik ses kartı gibi doğrudan anakarta bağlı donanımlar hakkında bilgiler alabilirsiniz.

USB Aygıtları satırına tıklayarak bilgisayarınıza takılı harici kamera, bluetooth cihazı, yazıcı, tarayıcı gibi cihazlar hakkında bilgiler edinebilirsiniz. Yazıcı, tarayıcı gibi cihazlar hakkında bilgi alabilmek için cihazın açık konumda olmasını gerektiğini unutmayınız.

Bellek satırına tıklayarak bellek (RAM) kullanımı hakkında bilgiler alabilirsiniz. Bu arada Linux’un bellek kullanımı konusundaki yaklaşımından bahsedelim. Linux programlarınızın daha hızlı başlayabilmesi için RAM’in kullanmadığı kısmını “cache” yöntemi ile doldurur. Bu yüzden belleğinizin tamamı dolu gözükse bile aslında bu durum tam olarak daha fazla donanıma ihtiyacınız olduğu anlamına gelmez.

Varsayılan Uygulamaların Değiştirilmesi

Bir video dosyasına çift tıkladığınızda Kaffeine yerineMPlayer ile açılmasını isteyebilirsiniz, ya da bir kelime işlem dosyasına çift tıkladığınızda OpenOffice.org kelime işlemci yerine AbiWord ile açılmasını isteyebilirsiniz. Pardus’ta, bir dosya türünün varsayılan olarak hangi programla çalışacağını; dosyaya sağ tıklayıp  Birlikte Aç > Diğer > Bu dosya türüyle uygulamayı ilişkilendir yolunu izleyerek ayarlayabilirsiniz.

Örnek olarak .mp3 uzantısına sahip herhangi bir ses dosyasına çift tıklandığında Amarok yerine Juk ile açılmasını sağlayalım. Bunun için .mp3 uzantılı herhangi bir ses dosyasına sağ tıklarız, Birlikte Aç > Diğer yolunu izleriz.

Burada Diğer tuşuna basmak yerine doğrudan doğruya Juk seçeneğine tıklarsanız o dosya yalnızca bir kereye mahsus olarak Juk ile açılacaktır yani dosya türü Juk ile ilişkilendirilmeyecektir.

Diğer tuşuna bastıktan sonra alttaki pencere karşınıza gelir.

Burada arama kutucuğuna Juk yazarak ya da Programlar başlığındaki alt kategorileri takip edip Juk seçeneğine tıklayarak dosyanın açılacağı uygulamayı tanımlamış oluruz.

Aynı türden tüm dosyaları Juk ile ilişkilendirmek için, “Bu dosya türüyle uygulamayı ilişkilendir“ seçeneğinin yanındaki kutucuğu işaretleyip Tamam tuşuna basarız. Artık herhangi bir mp3 dosyasına çift tıkladığımızda doğrudan Juk ile açılacaktır. MP3 dışında OGG, WAV gibi uzantılara sahip ses dosyalarınız var ise o dosya türüne sahip dosyaları da aynı şekilde Juk ile veya başka bir uygulama ile ilişkilendirebilirsiniz.

Ayrıca, Tasma > Masaüstü Seçenekleri > Dosya İlişkileri yolunu izleyerek, çok daha detaylı ayarlamalar yapabilirsiniz.Tasma > Masaüstü Seçenekler > Bileşen Seçici yolunu izleyerek, varsayılan web tarayıcısını, e-posta programını değiştirebilirsiniz.

Yetkili Kullanıcı (Root) Hakları Elde Etmek

Windows’taki yetkili kullanıcı Administrator’un Linux’taki karşılığı, Root kullanıcısıdır. Windows’ta normal kullanıcıların yapabildiği pek çok işlem Linux’ta root parolası girme şartına bağlanmıştır. Linux’ta root yetkisine sahip olmadan çeşitli sistem dosyalarını değiştiremezsiniz, silemezsiniz. Buna karşın, Windows’da normal bir kullanıcı olarak hiç bir engelle karşılaşmadan önemli sistem dosyalarını silip, rahatlıkla sistemi kullanılamaz hale getirebilirsiniz. Siz hiçbir engelle karşılaşmadan bunları yapabiliyorsanız, düşünün artık virüslerin Windows’ta neler yapabileceğini…

Linux’daki bu sıkı tutum sayesinde sisteme zarar vermek isteyen zararlı yazılımlar yetki engelini aşamazlar. Bu engeli aşamayan zararlı yazılımlar dizinlerde yayılamazlar, bir faaliyet gösteremezler.

Şimdi kendi kendinize sorabilirsiniz: “Acaba ben root kullanıcısı mıyım? Değilsem nasıl root kullanıcısı olabilirim?” diye. Peşinen söyleyelim, bilgisayarınızın tek kullanıcısı siz olsanız dahi root kullanıcısı siz değilsinizdir. Root kullanıcısı: Kullanıcı adı; root olan ve kullanıcı şifresi; root şifresi olan özel bir kullanıcıdır. Sistemi root kullanıcısı olarak açmanın hiç bir gereği olmadığı gibi bu durum sistemde güvenlik açığına da neden olabilmektedir. Bu yüzden Pardus’da, root kullanıcısı olarak oturum açmak öntanımlı olarak engellenmiştir.

Peki, root kullanıcısı olarak oturum açamıyorsam nasıl root hakları elde edeceğim ?

Eğer root şifresini biliyorsanız istediğiniz her an root yetkileri elde edebilirsiniz. Şöyle ki; Programlar > Sistem > Daha Fazla Uygulama > Dosya Yöneticisi-Yetkili Kullanıcı yolunu izlediğinizde bir pencere açılır ve root şifresini girmeniz istenir. Root şifresini girip Tamam’a bastıktan sonra root yetkisiyle donatılmış bir Konqueror penceresi açılacaktır. Bu pencere üzerinde istediğiniz dizine erişip değişiklikler yapabilirsiniz. Konsole gibi metin ekranlarda çalışırken root yetkisi elde etmek için ise su – komutu verilip root parolası girilmektedir.

Örnek olarak; Xorg ayarlarının tutulduğu xorg.conf isimli dosyayı göz önüne alalım. Normal bir kullanıcı olarak xorg.conf dosyasını düzenleyip değişiklikleri kaydetmek istediğimizde değişiklikler kaydedilmeyecektir. Dosyayı silmek istediğimizde de yine erişimimiz engellenecektir. Dosyaya sağ tıklayıp Özellikler > İzinler yolunu izlediğimizde de resimdeki gibi değiştirilemeyen pasif seçenekler ile karşılaşırız.

Şimdi de Dosya Yöneticisi-Yetkili Kullanıcı uygulamasını açıp root şifremizi girelim. Açılan Konqueror penceresi üzerinden xorg.conf dosyasının bulunduğu dizine girelim. İşte bu şekilde xorg.conf dosyasını açıp içeriğini değiştirdiğimizde, yaptığımız değişiklikler kaydedilebilecektir. Ayrıca dosyaya sağ tıklayıp Özellikler > İzinler yolunu izlediğinizde daha önceden pasif olan seçeneklerin değiştirilebilir hale geldiklerini görebilirsiniz.

Sorunlu Programı Hayata Döndürmek

Bir program sorun çıkarıp çalışmaz hale geldiğinde çözüm olarak o programı kaldırıp yeninden kurmak aklınıza gelebilir. Ancak bir programın kaldırılıp yeniden kurulması, sorunu çözme adına pek bir şeyi değiştirmediği gibi, bir programın kaldırılması ters bağımlılıklar sebebiyle diğer uygulamalara da zarar verebileceğinden sakıncalı bir işlemdir.

Sorunların önlenmesi ve giderilmesi noktasında sisteminizi güncel tutmanızın büyük önemi vardır. Güncelleme yaparken yalnızca bazı güncellemelerin değil tüm güncellemelerin yüklenmesi önerilmektedir. Sadece bazı paketleri güncellenmesi, çeşitli sorunlara yol açabileceğinden tavsiye edilmez. Ayrıca herhangi bir sebeple güncellemelerin yarıda kesilmesi de çeşitli sorunlara yol açabilmektedir.

Bir program hata verir ya da hiç çalışmaz ise Konsol aracılığıyla sorunun kaynağını öğrenebilirsiniz. Bunun için Konsol’da sorunlu uygulamanın adını yazıp enter tuşuna basmanız yeterlidir. Neticede Konsol’un vereceği yanıttan bir anlam çıkaramasanız bile, bu yanıtı kopyalayıp Özgürlükİçin forumlarında paylaşarak yardım alabilirsiniz.

Bunun dışında, Tasma’yı açıp, yeni bir kullanıcı oluşturup, o kullanıcı adı ile giriş yaparak sorunlu uygulamanın çalışıp çalışmadığını kontrol edebilirsiniz. Eğer program çalışıyor ise normal kullanıcı adınızla oturum açıp aşağıda belirttiğim dosyaları silerek sorunu çözebilirsiniz.

• Sorunlu program bir KDE programı ise; gizli dosyaları görünür hale getirdikten sonra /home/kullanıcı adını/.kde/share/apps dizini içinde sorunlu programın adını taşıyan klasörü bulup siliniz. Ayrıca /home/kullanıcı adı/.kde/share/config/ dizini içinde yer alan, adı söz konusu programın adı ile başlayıp sonu rc ile biten ayar dosyasını siliniz.
• KDE programları haricindeki çeşitli programların yapılandırma dosyaları ise /home/kullanıcı adı/ dizini içerisinde yer alan gizli klasörlerde tutulmaktadır. Bu dizinlerde sorunlu programın adını taşıyan klasörü bulup siliniz.

Yalnız bu klasörler, çeşitli programlarda sonradan yaptığınız değişiklikleri, tercihleri barındıran dosyaları içerdiğinden klasörü sildiğinizde bu ayarlarınızı kaybedeceğinizi unutmamalısınız. İsterseniz bu klasörleri silmek yerine kesip bir başka dizine taşıyabilirsiniz, böylece gerekirse klasörü geri yükleyebilirsiniz.

Bunların dışında neler yapılabilir? Konsolda sudo pisi check komutu verilerek sorunlu paketler tespit edilebilir. Sorunlu paketler sudo pisi install –reinstall <paket adı> komutuyla yeniden kurulabilir.

Bu arada eklemekte fayda var; Konsol’da sudo ile başlayan bir komuttan sonra kullanıcı şifremizi girmemiz istenir. Yetkili kullanıcı girişi yapmak için girdiğimiz su komutundan sonra ise root şifresi istenmektedir. (3)

Dizinler Hakkında Bilgiler

Linux’ta tüm dosya ve dizinler / olarak gösterilen kök dizinden başlayarak dallanıp budaklanırlar. Kök dizin içindeki /mnt ve /home dizinlerine değinecek olursak;

/home: Bu dizin altında her kullanıcıya ait ayrı bir ev dizini bulunmaktadır. Kullanıcıların, belgelerini depolayabilecekleri bir alan olmanın yanı sıra aynı zamanda kullanıcıların çeşitli uygulamalarda yaptıkları ayarlamaların da kayıt edildiği bir dizindir. Bir başka deyişle bu dizin, Windows’taki Belgelerim ve Documents and Settings klasörlerinin karşılığı niteliğindedir.

/mnt : Çeşitli dosya sistemlerine sahip sabit disk bölümleri, CD/DVD gibi ortamlara bu dizin üzerinden erişilmektedir.

Herhangi bir uygulamada Dosya > Aç yolunu izleyerek yeni dosyalar açarken, örneğin bir ses oynatıcısında çalma listesine bu şekilde yeni dosyalar eklerken üsttekine benzer bir pencere ile karşılaşırsınız. Peki listeye ekleyeceğiniz şarkıların yerini bu pencere üzerinden nasıl bulacaksınız?

Eğer şarkılarınızı ev dizini (home) içine atmamışsanız bir başka disk bölümü üzerinde tutuyorsunuz demektir. İşte bu diğer disk bölümlerine /mnt dizini üzerinden ulaşabilirsiniz.

Geçmiş Yöneticisi (Sistem Geri Yükleme)

Pardus’un özgün bileşenlerinden Geçmiş Yöneticisi aracı görev bakımından Windows’un Sistem Geri Yükleme aracına benzetilebilir.
Geçmiş Yöneticisi ile, program ekleme/kaldırma yada güncellemelere bağlı olarak ortaya çıkabilen çeşitli sorunları geri alabilirsiniz. Programa,  Tasma > Sistem Seçenekleri > Geçmiş Yöneticisi yolu üzerinden ulaşabilirsiniz.Resimde sol tarafta, o güne kadar yapılmış tüm program ekleme/kaldırma/güncelleme işlemlerinin kayıtlarını görüntülenmektedir. İstediğiniz bir ana geri dönmek için elbette Geri Yükle tuşu kullanılmaktadır.

Yeni Görüntü düğmesi ise sistemde o anda kurulu olan programların durumunu kaydetmenin yanı sıra bu programların ayar dosyalarının da kaydedilmesini sağlamaktadır. Görüntüsünü aldığınız bir ana geri dönmek için Geri Yükle düğmesi kullanılır.

PiSi’lerin Yedeklenmesi

Özellikle limitli ADSL kullanıcılarının merak edebileceği bir konuya geldi sıra; Paket Yöneticisi aracılığıyla indirip kurduğumuz programların kurulum dosyalarının yedeklenmesi mevzusu.

Öncelikle, Paket Yöneticisi aracılığıyla indirip kurduğumuz programların kurulum dosyaları (yani PiSi dosyaları) varsayılan olarak sabit diskte yedeklenmemektedir. Ancak isterseniz bundan sonra indireceğiniz programların PiSi dosyalarının yedeklenmesini sağlayabilirsiniz. Bunun için Paket Yöneticisi’ni açıp Ayarlar >> Paket Yöneticisini Yapılandır >> Önbellek yolunu izleyerek PiSi önbelleğini açmanız yeterlidir.

PiSi önbelleğini açtıktan sonra indireceğiniz PiSi’ler artık /var/cache/pisi/packages dizini içinde depo edilecektir. Eğer bir gün Pardus’u kaldırıp yeniden kurmanız gerekirse, yedeğe aldığınız bu PiSi dosyalarını yine aynı dizin içine bırakırsınız. Programları kurmak için ise her zaman olduğu gibi Paket Yöneticisi’ni açıp istediğiniz paketleri işaretleyip “Paketleri Kur” tuşuna basarsınız. Eğer kurmak istediğiniz programın yeni sürümü çıkmış ise sabit diskinizdeki eski PiSi paketi kullanılmayacak, bunun yerine yeni sürümün PiSi paketi İnternet’ten indirilerek yeni paket kurulacaktır.

GRUB Nedir?

GRUB, bir bilgisayarda yüklü bulunan bir ya da birden fazla işletim sisteminin ön yükleme görevini yerine getiren bir ön yükleme yazılımıdır, Pardus CD ile birlikte sisteme kurulmaktadır. Daha açık bir ifadeyle, bilgisayarı her açtığınızda karşınıza gelen işletim sistemi seçme ekranı GRUB’un ta kendisidir.

Eğer bilgisayarınızda hem Windows hem de Pardus kurulu ise GRUB’un yeniden yüklenmesi konusunun bilincinde olmanız gereklidir. Çünkü  Windows ve Pardus yüklü bir bilgisayarda Windows’un yeniden kurulması halinde GRUB ön yükleme yazılımı otomatikman Windows tarafından silinecektir. GRUB’un silinmesi halinde açılıştaki işletim sistemi seçme ekranı gelmeyeceğinden doğrudan doğruya Windows açılacaktır.

Windows’un yeniden yüklenmesi durumundan sonra Pardus’a ulaşabilmek için GRUB yazılımını yeniden yüklemeniz gereklidir. GRUB’un nasıl yeniden yüklendiğini anlatan şu sayfayı bir yere not etmenizde fayda var.

Kaynakça:
(1) http://hakanarin.blogspot.com/
(2) http://www.whylinuxisbetter.net/index_tr.php?lang=tr
(3) http://www.ozgurlukicin.com/forum/internet/527/?page=1